Kỹ thuật trồng na dai
Cây Na có tính thích ứng lớn, chịu đựng được mùa khô khắc nghiệt. Trái Na dai có độ ngọt cao, lại có hương thơm của hoa hồng nên được rất nhiều người ưa thích.
Quả na dai thì các múi dính chặt vào nhau cả khi quả chín, dễ vận chuyển đi xa vì dù có bị chạm mạnh trái không bị vỡ ra, vỏ mỏng, có thể bóc vỏ ra thành từng mảng như vỏ quít. Độ ngọt của na dai rất cao.
Cách nhân giống cây
Nhân giống bằng hạt: do hạt của na có vỏ cứng bao quanh nên có thể bảo quản hạt được 2 – 3 năm. Xử lý hạt bằng cách: xóc hạt với cát cho hạt sứt vỏ, hoặc xử lý bằng axit sunfuric, ngâm hạt vào trong nước nóng 55 – 60 độ C trong khoảng 15 - 20 phút, hạt có thể sẽ nảy mầm sau 2 tuần lễ. Trồng từ hạt sau khoảng 2 - 3 năm thì cây có thể cho trái.
Nhân giống vô tính bằng biện pháp là ghép cành: Trước hết ta cần phải chọn những cây mẹ có những đặc tính ưu việt như là: trái to có ít hạt, hạt nhỏ, độ đường trong quả cao, dễ vận chuyển (có múi dính thành một khối). Na dai hjép tốt nhất trên gốc na dai. Ta có thể ghép áp, ghép cành hoặc là ghép mắt. Gốc ghép phải từ 1 - 2 tuổi. Cành ghép phải là cành đã hóa gỗ đường kính khoảng 1 cm trở lên lấy ở đoạn cành mà lá đã rụng hết. Cắt dài khoảng 12 cm, cũng có thể ghép nêm vào cành gốc ghép hoặc có thể cắt ngọn gốc ghép rồi cắt vát gốc ghép và cành ghép sao cho áp vào nhau vừa vặn. Vết cắt dài khoảng từ 5 - 6 cm.
Đặc tính
Na dai ưa đất thoáng, không nên trồng cây ở đất thấp úng. Tuy chịu được đất cát xấu nhưng chỉ phát huy được hết ưu điểm nếu đất là đất nhiều màu và không bón phân thì cây chóng già cỗi, có nhiều hạt và ít thịt (cơm). Phải chăm sóc cây từ khi trồng để cho cây khoẻ, có nhiều sức sống thì mới ra nhiều trái ngon.
Na dai chống úng kém nhưng lại chống hạn tốt. Trồng ở đất cát ven biển hay ở đất cao khi hạn gặp mùa khô, rụng hết lá, thì khi mùa mưa trở lại vào tháng 4 – 5 cây lại ra lá, ra hoa. Những lứa đầu hoa rụng khá nhiều, sau đó khi bộ lá của cây đã khỏe, quang hợp đủ thì trái đậu. Những lứa hoa cuối, vào khoảng tháng 7 - 8 cũng rụng nhiều, trái kết được cũng khá nhỏ vì vậy na dai thuộc loại trái có mùa không như chuối, dứa, đu đủ. Cũng do nhịp độ sinh trưởng của cây như vậy, trồng na dai không cần tưới. Tuy vậy, nếu có tưới, thì chăm bón thì mùa sẽ ra trái kéo dài hơn.
Na dai chịu rét tương đối. Mùa đông cây sẽ ngừng sinh trưởng và rụng hết lá mùa xuân ấm áp lại thì sẽ ra đợt lá mới, nhờ đó na dai không những trồng được ở miền Bắc mà còn được trồng ở Nam Trung Quốc, Đài Loan, Bắc Ấn Độ...
Trồng và chăm sóc
Khi phải đánh bầu để đi trồng. Nếu nhân giống bằng cách gieo hạt ở trong bầu nên đợi cho tới khi cây cao khoảng 10-15cm thì đem ra trồng.
Ở đất cát ven biển và đất xấu, người ta thường trồng cây quá dày và thường là không bón phân do đó quả sẽ bé và hạt nhiều. Nên trồng cây với khoảng cách 4 m ở đất xấu, 5 m ở đất tốt để kết hợp chăm bón để trái to.
Thời vụ trồng: trồng vào đầu mùa xuân và có thể kéo dài đến tháng 8, 9. Cần phải tưới đẫm nước khi vừa trồng, dù là cây ươm trong bầu, hay là cây đánh đi trồng cho đến khi cây xanh trở lại, phải tưới nếu bị nắng hạn. Sau này khi cây đã ra quả, nếu tưới bổ sung khi gặp trời hạn thì cũng có lợi.
Bón phân
Nên bón khoảng 20 - 30 kg phân chuồng khi trồng cho mỗi cây. Sau đó khi cây đã lớn bón phân cho 1 cây như sau: Phân chuồng hai năm đầu thì bón 20 kg/năm, sau đó từ năm thứ ba trở đi thì bón 30 kg/năm. Phân chuồng thì nên bón làm một lần hoặc hai lần vào trước mùa mưa và sau khi ta thu trái. Phân khoáng (bón thêm với phân chuồng) năm đầu thì bón phân NPK 16 -16 - 8 : 0,5 kg trên mỗi cây. Từ năm thứ hai trở đi thì cứ thêm 1 năm tuổi bón thêm 0,5 kg. Ví dụ năm thứ hai ta bón 1 kg/cây, năm thứ ba là 1,5 kg và cho đến năm 9, 10 thì thôi không cần tăng nữa. Để cho quả thêm ngọt, ta có thể bón thêm phân Kali từ năm thứ ba trở đi, thì bón them 0,5 kg cho mỗi cây, và sau đó tăng lên một chút ít mỗi năm.
Sâu bệnh
Na dai ít sâu bệnh. Tuy vậy cần phải chú ý phòng trị rệp sáp, loại này rất phổ biến ở các vườn ít chăm sóc. Khi na dai chưa có quả rệp bám ở dưới mặt lá, dễ nhận ra bởi màu trắng sáp và có các tua trắng quanh mình, sinh sôi ở đó. Khi có trái thì rệp bám vào quả hút nhựa, từ khi quả còn non đến tận khi quả chín, thường ở kẽ giáp ranh giữa hai múi vì ở chỗ này vỏ mỏng, không những làm quả mất mỹ quan, khó bán được, mà còn làm giảm chất lượng của quả do vị nhạt.
Trị bằng thuốc: Bi 58ND , Supracid, Applaud, Mipcin,... Phun vào cuối vụ, khi không còn quả. Khi có quả, phun cả vào quả và lá. Khi quả sắp chín, không phun nữa, tránh gây nhiễm độc cho người tiêu thụ.
Thu hoạch
Dấu hiệu na dai chín là màu trắng xuất hiện ở các khe ranh giới ở giữa 2 mắt, và các kẽ này có giấu hiệu đầy lên, đỉnh múi thì thấp xuống (na mở mắt). Nên lót lá tươi hoặc lá chuối khô để quả khỏi sát vào nhau, vỏ nát và thâm lại, mã xấu đi, khó bán. Hái xong thì nên vận chuyển ngay đến nơi tiêu thụ vì quả đã chín rồi, dù là na dai, vẫn dễ nát.
Bảo quản
Quả cây chín nhanh thường là do quá trình hô hấp mạnh (hút khí O2 và thải khí CO2). Ngoài ra, ở quá trình chín, quả trên cây còn thải khí etylen và chính khí này quay trở lại kích thích là cho quả trên cây mau chín hơn. Cách hữu hiệu nhất để bảo quản trái cây không bị chín nhanh là dùng nhiệt độ thấp. Tuy nhiên, đối với một số loại trái cây nhiệt đới thì khi nhiệt độ quá thấp quả sẽ bị tổn thương lạnh (trái nhũn, bị chấm đen,...). Vì vậy, nhiệt độ bảo quản không được thấp hơn so với giá trị quy định. Với xoài cần bảo quản ở nhiệt độ không thấp hơn. Nếu mà không có điều kiện bảo quản lạnh, thì có thể ngâm trái cây với dung dịch muối canxi (CaCl2, nồng độ 1-3% trong thời gian khoảng 1-3 phút) để làm ức chế quá trình hô hấp của trái cây.